ฐานทัพสหรัฐฯ ในโอกินาวา: มรดกตกทอดจากสงครามโลก

หลังจากที่จังหวัดโอกินาวามีการลงประชามติและเตรียมฟ้องร้องเพื่อคัดค้านโครงการฐานทัพเฮโนโกะ (辺野古基地) ความขัดแย้งระหว่างจังหวัดและรัฐบาลญี่ปุ่นก็ยกระดับขึ้นอีกขั้นค่ะ ในโอกาสนี้เราไปทำความเข้าใจสถานการณ์ของฐานทัพสหรัฐฯ ที่นำไปสู่ปัญหาฐานทัพเฮโนโกะ (辺野古基地問題) ในจังหวัดโอกินาวากันค่ะ

ทำไมโอกินาวาจึงมีฐานทัพอเมริกา?

ถ้าจะเข้าใจต้นเหตุของปัญหานี้ เราคงต้องย้อนกลับไปตั้งแต่สมัยสงครามโลกครั้งที่สองค่ะ โดยระหว่างยุทธการโอกินาวา ญี่ปุ่นได้เกณฑ์ประชาชนโอกินาวาให้สร้างฐานทัพและสนามบินสำหรับใช้ต้านกองกำลังสัมพันธมิตร แต่เมื่อญี่ปุ่นเสียโอกินาวาให้กับกองกำลังสัมพันธมิตร พื้นที่ดังกล่าวจึงถูกสหรัฐฯ ใช้งานไปโดยปริยาย

หลังจากสงครามโลกครั้งที่สองสิ้นสุดลง ประเทศญี่ปุ่นตกอยู่ภายใต้การควบคุมดูแลของสหรัฐฯ และในปีค.ศ. 1951 หลังจากที่ญี่ปุ่นลงนามในสนธิสัญญาซาน ฟรานซิสโก (サンフランシスコ平和条約・Treaty of San Francisco) กองกำลังสัมพันธมิตรก็ต้องถอนทัพออกจากญี่ปุ่น

ภาพการเซ็นต์สนธิสัญญาซาน ฟรานซิสโก ค.ศ. 1951

อย่างไรก็ตาม สนธิสัญญาเก่าระหว่างญี่ปุ่นและสหรัฐฯ ณ ขณะนั้นระบุไว้ว่า “กองกำลังสหรัฐฯ สามารถประจำการอยู่ในญี่ปุ่นเพื่อป้องกันญี่ปุ่นได้” ซึ่งเมื่อประกอบกับมาตราที่ 9 ในรัฐธรรมนูญของญี่ปุ่นที่ระบุว่าญี่ปุ่นไม่สามารถมีกองทัพได้แล้ว กองทัพสหรัฐฯ จึงประจำการอยู่ในญี่ปุ่น โดยเฉพาะที่เกาะโอกินาวา (沖縄本島) ซึ่งเป็นจุดยุทธศาสตร์ที่เหมาะแก่การป้องกันไม่ให้เกาหลีเหนือ จีน สหภาพโซเวียต และประเทศอื่น ๆ ในเอเชียโจมตีสหรัฐอเมริกา นอกจากนี้ฐานทัพในโอกินาวายังเคยเป็นฐานสำหรับส่งกองกำลังสหรัฐฯ ไปร่วมสงครามเวียดนามอีกด้วย จนกระทั่งปีค.ศ. 1972 สหรัฐฯ ได้ส่งมอบจังหวัดโอกินาวาคืนให้ญี่ปุ่น โดยที่ฐานทัพสหรัฐฯ ยังคงอยู่ในจังหวัดจนถึงปัจจุบัน

ที่โอกินาวามีฐานทัพสหรัฐฯ อยู่มากแค่ไหน?

ในบรรดาสิ่งก่อสร้างที่สงวนเฉพาะกองทัพสหรัฐฯ ที่ตั้งอยู่ในญี่ปุ่นนั้น 70% ของสิ่งก่อสร้างทั้งหมดตั้งอยู่ที่จังหวัดโอกินาวา โดยถ้าคิดเปอร์เซนต์ของพื้นที่ทั้งเกาะโอกินาวาแล้ว ฐานทัพสหรัฐฯ จะกินพื้นที่ 20% ของเกาะโอกินาวา (คิดเป็น 10% ของทั้งจังหวัด) ในจำนวนนี้ ฐานทัพสหรัฐฯ ที่อยู่ในพื้นที่ที่มีชุมชนอาศัยอยู่ คือฐานทัพฟุเท็นมะ (普天間基地) เมืองกิโนวัน (宜野湾市) ค่ะ

แผนที่แสดงพื้นที่ฐานทัพสหรัฐฯ (สีส้ม) บนเกาะโอกินาวา

ฐานทัพฟุเท็นมะ สนามบินที่อันตรายที่สุดในโลก?

ฐานทัพฟุเท็นมะเป็นฐานทัพที่สร้างขึ้นระหว่างยุทธการโอกินาวา (沖縄戦)บนที่ดินที่เรียกเวนมาจากที่อยู่อาศัยของประชาชน ด้วยความที่สนามบินของฐานทัพฟุเท็นมะถูกสร้างอย่างเร่งรีบในภาวะสงคราม ทำให้ประชาชนไม่มีเวลาและกำลังที่จะย้ายถิ่นฐานได้ และเมื่อมีประชากรโอกินาวาเข้ามาอาศัยในพื้นที่มากขึ้นหลังสงครามสงบ ฐานทัพฟุเท็นมะจึงกลายเป็นฐานทัพที่ตั้งอยู่ใจกลางชุมชนที่หนาแน่น ซึ่งเป็นอันตรายเมื่อมีการซ้อมรบและมีอากาศยานขึ้นบิน-ลงจอดอยู่เสมอ

ภาพมุมสูงแสดงฐานทัพฟุเท็นมะที่ตั้งอยู่ใจกลางพื้นที่ชุมชน

ผลกระทบจากฐานทัพฟุเท็นมะ

เนื่องจากฐานทัพฟุเท็นมะตั้งอยู่ใจกลางชุมชนและมีปัญหาอากาศยานของกองทัพสหรัฐฯ ชำรุดอยู่บ่อยครั้ง ในจังหวัดโอกินาวาจึงมีข่าวกรณีอุบัติเหตุเครื่องบินหรือเฮลิคอปเตอร์ตกให้เห็นอยู่ประจำค่ะ กรณีล่าสุดเช่นเมื่อปี 2017 ที่ชิ้นส่วนหน้าต่างจากเฮลิคอปเตอร์ CH35E ร่วงลงในสนามกีฬาโรงเรียนประถมฟุเท็นมะระหว่างที่นักเรียนกำลังเรียนวิชาพละ แม้ชิ้นส่วนดังกล่าวจะประกอบด้วยเหล็กและกระจกหนักรวม 7.7 กิโลกรัม แต่โชคดีที่ชิ้นส่วนหน้าต่างไม่ได้ร่วงลงทับนักเรียนคนใด อย่างไรก็ตาม เหตุการณ์นี้นับเป็นอีกครั้งที่สร้างความกังวลในความปลอดภัยของชุมชนในละแวกนั้น

ชิ้นส่วนหน้าต่างเฮลิคอปเตอร์ดังกล่าว

นอกจากอุบัติเหตุแล้ว อีกกรณีหนึ่งที่สร้างความไม่พอใจต่อฐานทัพสหรัฐฯ คือคดีข่มขืนเด็กหญิงชาวโอกินาวาในวันที่ 4 กันยายน ปีค.ศ. 1995 โดยผู้ก่อเหตุเป็นคนในทหารสหรัฐฯ และได้หลบหนีกลับไปยังพื้นที่ฐานทัพสหรัฐฯ หลังจากก่อเหตุ ซึ่งตามกฎหมายข้อตกลงระหว่างสหรัฐอเมริกาและญี่ปุ่นแล้ว หากผู้ต้องสงสัยถูกควบคุมตัวในพื้นที่ของสหรัฐฯ (เช่นฐานทัพสหรัฐฯ) ผู้ต้องสงสัยจะถูกดำเนินคดีตามกระบวนการยุติธรรมของสหรัฐฯ แม้ว่าที่เกิดเหตุจะอยู่นอกพื้นที่กองทัพสหรัฐฯ ก็ตาม ทำให้การดำเนินคดีล่าช้าและผู้ก่อเหตุถูกส่งมอบให้กับศาลญี่ปุ่นในวันที่ 29 กันยายน นับเป็นกรณีที่สร้างความไม่พอใจต่อการมีอยู่ของฐานทัพสหรัฐฯ และแสดงให้เห็นถึงปัญหาในกระบวนการยุติธรรมที่เป็นอุปสรรคต่อการดำเนินคดีคนในกองทัพสหรัฐฯ ที่ประจำการอยู่ในญี่ปุ่น

ภาพบรรยากาศการประท้วงต่อต้านฐานทัพสหรัฐฯ ภายหลังคดีข่มขืนดังกล่าว

ด้วยปัญหาอุบัติเหตุและคดีที่เกิดจากทหารในกองทัพสหรัฐฯ นี้ รัฐบาลญี่ปุ่นและสหรัฐอเมริกาจึงมีการเจรจาเรื่องการย้ายฐานทัพฟุเท็นมะไปยังเฮโนโกะ (辺野古) เมืองนาโกะ (名護市) ที่มีประชากรเบาบางกว่า ซึ่งเราจะไปทำความเข้าใจเรื่องฐานทัพเฮโนโกะกันในคอลัมน์ต่อไปค่ะ

ขอขอบคุณข้อมูลและรูปภาพจาก bilingual-news, japanandworld, okinawatimes, the diplomat, Berkeley Political Review, Mainichi, Ryukyu Asahi, tapchiqptd, Okinawa Peace Network Los Angeles ค่ะ

เราคือเว็บไซต์ที่นำเสนอเรื่องราวและประสบการณ์เกี่ยวกับญี่ปุ่นเชิงสร้างสรรค์สำหรับคนรักญี่ปุ่นโดยเฉพาะ!

More Stories
รู้จักกับ terapalms กลุ่มไอดอลสาวที่เปลี่ยนวัดอันเงียบสงบให้กลายเป็นเวทีคอนเสิร์ต