ปูเฮย์เคะกับกระดองที่สลักใบหน้าวิญญาณแค้น?

ปูเฮย์เคะเป็นปูขนาดเล็กธรรมดาๆ ที่พบได้ทั่วไปในอ่าวเซโตะ (瀬戸内海) จังหวัดฮิโรชิมะ (広島県) ไปจนถึงทะเลคิวชู (九州海) แต่ลวดลายบนกระดองคล้ายใบหน้าที่บิดเบี้ยวด้วยความแค้นของมันทำให้คนญี่ปุ่นในอดีตเล่ากันว่าบนกระดองของปูเฮย์เคะคือใบหน้าของวิญญาณแค้น ซึ่งวันนี้เราจะไปดูเรื่องเล่านี้กันค่ะ

วิญญาณแค้นในศึกดันโนะอุระ

ยุทธนาวีดันโนะอุระ (壇ノ浦の戦い) ปีค.ศ. 1185 เป็นศึกตัดสินการชิงอำนาจระหว่างตระกูลไทระ (平氏) และตระกูลมินาโมโตะ (源氏) และเป็นหนึ่งในยุทธการทางทะเลที่โด่งดังที่สุดในญี่ปุ่น ซึ่งการรบนี้จบลงที่ความพ่ายแพ้ของทหารตระกูลไทระที่จมลงทะเล พร้อมกับที่พระอัยยิกา (ย่า) ของจักรพรรดิอันโตคุ (安徳天皇) พาจักรพรรดิวัยเพียง 6 ชันษากระโดดลงทะเลพร้อมทิ้งพระแสงดาบคุซานางิ (草薙劍) และอัญมณียาซากานิ โนะ มางาทามะ (八尺瓊勾玉) หนึ่งในไตรราชกกุธภัณฑ์ (三種の神器) ที่เป็นสัญลักษณ์ของจักรพรรดิลงทะเลไปด้วย เป็นอันสิ้นสุดการกุมอำนาจของตระกูลไทระในญี่ปุ่น

แต่เรื่องเล่าเกี่ยวกับตระกูลไทระยังคงมีต่อ เมื่อมีผู้พบเห็นปูที่มีกระดองขรุขระลวดลายประหลาดเหมือนใบหน้าที่กำลังโกรธแค้นอยู่ในทะเลแถบเดียวกันกับที่เกิดยุทธนาวีดันโนะอุระ คนญี่ปุ่นจึงเล่าต่อ ๆ กันมาว่าวิญญาณแค้นของทหารที่ตายในศึกดันโนะอุระได้ไปสิงอยู่บนกระดองปู จนเป็นที่มาของชื่อปูเฮย์เคะ (平家蟹) ที่มีคันจิ “平” มาจากชื่อตระกูลไทระ

heikegani comparison

ใบหน้าวิญญาณกับจิตวิทยา

อาจจะทำให้อรรถรสของเรื่องเล่าเฝื่อนลงนิดนึง แต่ถ้าเราถอยกลับมามองเรื่องเล่าปูเฮย์เคะจากอีกมุม เราอาจมองได้ว่าการที่คนญี่ปุ่นเห็นใบหน้าวิญญาณบนกระดองปูนั้นเกิดจากปรากฏการณ์ทางจิตวิทยาที่เรียกว่าพาเรโดเลีย (Pareidolia) ซึ่งเป็นการที่มนุษย์จินตนาการรับรู้ถึงสิ่งที่คุ้นเคยจากสิ่งเร้าที่ไม่เกี่ยวข้อง ตัวอย่างที่มักถูกหยิบยกคือการเห็นรูปใบหน้าจากภาพของหินบนดาวอังคาร หรือการที่เราได้ยินเสียงคล้ายเสียงคนแว่ว ๆ เมื่อลมพัด หรือแม้แต่การเห็น (- w -) เป็นรูปใบหน้ายิ้มก็เป็นพาเรโดเลียเช่นกัน

Face on Mars
ภาพแรก ๆ ของ Face on Mars ถ่ายได้โดยยาน Viking ปีค.ศ. 1976

คาร์ล เซแกน (Carl Sagan) หยิบยกเรื่องนี้ขึ้นมาว่าการรับรู้ผิดพลาดของสมองมนุษย์ในภาพที่มองเห็นไม่ชัดนี้ มาจากระบบสมองที่ช่วยให้มนุษย์เอาตัวรอดด้วยการตีความภาพที่เห็นลาง ๆ ว่าเป็นรูปร่างของมิตรหรือศัตรู เช่น บรรพบุรุษของเราอาจต้องมองภาพที่เห็นลาง ๆ ในความมืดว่าเป็นเงาเสือหรือคนก่อนตัดสินใจวิ่งหนีเป็นต้น ดังนั้นการที่คนญี่ปุ่นมองเห็นรูปใบหน้าโกรธบนกระดองปูก็เป็นหนึ่งในปรากฏการณ์พาเรโดเลียเช่นกัน

ถึงปูเฮย์เคะจะไม่ได้เกี่ยวอะไรกับตระกูลไทระ และภาพวิญญาณแค้นบนกระดองปูเป็นเพียงการเล่นกลของสมองมนุษย์ แต่จินตนาการของสมองกับเรื่องจริงในประวัติศาสตร์ก็ได้ก่อให้เกิดเรื่องเล่าของวิญญาณแค้นบนกระดองปูเฮย์เคะ ซึ่งยังคงเป็นหนึ่งในเรื่องเล่าสยองขวัญคลาสสิกที่ยังคงถูกเล่าอยู่ในญี่ปุ่นจนทุกวันนี้ค่ะ

heike gani ukiyoe

ขอขอบคุณข้อมูลและรูปภาพจาก amaru, karapaia, livescience, manareki, smithsonian, nigaoe-akira, ค่ะ

เราคือเว็บไซต์ที่นำเสนอเรื่องราวและประสบการณ์เกี่ยวกับญี่ปุ่นเชิงสร้างสรรค์สำหรับคนรักญี่ปุ่นโดยเฉพาะ!

More Stories
การล่าวาฬเชิงพาณิชย์ของญี่ปุ่นยั่งยืนจริงหรือไม่?